Röportaj | Dünya’nın fındığını üreten Türkiye’de fındık çiftçisi ırgatlaşıyor

“Şirket tarımcılığı sürdürülebilir bir sömürü sistemini hakim kılmak için toprağımızdan suyumuza tüm ortak varlıklarımıza bir sahip edasıyla yaklaşıyor ve kendi topraklarımızda fındık çiftçisini ırgatlaştıryor.”

Fındık Üreticileri Sendikası (FINDIKSEN) Genel Başkanı Kutsi Yaşar, fındık üretiminin sorunları ve çözüm önerilerini, Türkiye’de ve dünyada fındık üretiminin durumunu ve FINDIK-SEN olarak verdikleri mücadeleyi konuştuk. Üç parçalık bir yazı dizisi olarak şekillenen sohbetimizin üçüncü bölümünü oluşturan “Türkiye’de ve dünyada fındık üretiminin durumu” başlığını okurlarımızın ilgisine sunuyoruz.

Türkiye’de ve dünyadaki fındık üretimini karşılaştırdığımızda nasıl bir tablo ortaya çıkıyor?

Dünya’da en çok üretim alanına sahip olan, en çok üretim ve ihracat yapan ülkeler Türkiye başta olmak üzere Gürcistan, İtalya, ABD, Azerbaycan ve İspanya’dır. Üç konuda da Türkiye önde gelmektedir. Türkiye’yi ihracatta Gürcistan takip etmektedir. Üretim miktarında ve fındık tarımı yapılan alan büyüklüğünde de İtalya, Türkiye’den sonra ikinci ülkedir. Dünya’da fındık ithalatı yapan ülkeler içinde İtalya, Almanya ve Fransa başta gelmektedir.

İtalya, fındık üretiminde ikinci sırada gelmesine rağmen ilk sırada yer alan fındık ithalatçısıdır. Avrupa Birliği ülkeleri toplamda dünya fındık ithalatının %60’ının üzerinde bir taleple önde gelen alıcılardır.

Dünya’da üretilen fındığın çoğunluğu çikolata sanayi tarafından tüketilmektedir. Dünya ticaretinde fındığın %80’i çikolata sanayine girdi olarak kullanılmaktadır. Fındık ithalatında önde gelen ülkeler çoğunlukla bu sanayilerini beslemek için üst sıralardadır. Çerezlik fındık tüketiminin payı %5’tir. Fındık esas çikolata başta olmak üzere unlu mamuller, dondurma ve yağ gibi endüstriyel üretime girdi sağlamaktadır.

     

Türkiye’deki fındık verimi ABD ve Gürcistan’ın gerisinde

Türkiye’deki fındık verimi ABD ve Gürcistan’ın gerisindedir. Ek olarak toplamda verimi Batı Karadeniz ve Doğu Marmara’nın verimiyle yukarıya çıkmaktadır. 1. Standart Bölge olan Ordu-Giresun-Trabzon’da verim 100 kg/ da’ın altındadır.

Üretimde ilk sırada gelen Türkiye’nin fındık ihracatında Almanya ve İtalya başta olmak üzere en büyük pay %75 ile AB ülkeleridir. Türkiye’nin fındık ihracatında iki ülkeyi yine Avrupa bölgesinden Fransa ve Polonya, ardından Rusya takip etmektedir.

Türkiye’de yaklaşık 702.000 ha alanda, toplam 33 ilde yasal olarak da 16 ilde ve 123 ilçede fındık tarımı yapılmaktadır. Verimi düşük olsa da üretilen fındığın %60’ı Doğu Karadeniz Bölgesi’nde yetiştirilmektedir. Doğu Marmara’da da Türkiye’deki fındığın beşte biri üretilmektedir.

Türkiye de Fındık üretiminin geleceği hakkında ne düşünüyorsunuz?

Bir zamanlar Fiskobirlik’in tek başına söz sahibi olduğu fındık ihracatında artık İtalyan, Alman ve Fransız çok uluslu gıda ve tarım şirketleri belirleyici konumdalar. Bir avuç tarım ve gıda şirketi yüzbinlerce çiftçi ailenin ve ülkemizin kaderini ellerinde tutuyorlar. İtalyan Ferrero ve onun Türkiye’deki kolu Oltan Gıda fındık ihracatında oldukça önemli bir yer tutmaktadır.

Bu şirketler sadece fındık ihracatı yapmayıp aynı zamanda ülkemizde bir çok çalışanı ile sahada da yer almakta adeta Tarım Bakanlığı işlevinde çalışmaktadırlar. Ayrıca Almanya gibi ülkeler fındık üretmemesine rağmen dünya fındık ticaretinde önemli bir rol oynamaktadırlar.

11-12 Nisanda gerçekleşen Fındık Çalıştayı sonuç bildirgesinden de anlaşılacağı üzere önümüzdeki aylarda açıklanacak olan “Tarımda Milli Birlik Projesi”nin bir ön sunumu gibi olmuştur.

Tarımda Mili Birlik Projesi, tarımda tam şirketleşme projesidir

Adında millik vurgusu yapılsa da bu proje aslında uluslararası ve ulus ötesi tarım ve gıda şirketlerinin amaçlarını önceleyen “Tarımda Tam Şirketleşme Projesidir”.

Bir diğer adıyla şirket tarımcılığı sürdürülebilir bir sömürü sistemini hakim kılmak için toprağımızdan suyumuza tüm ortak varlıklarımıza bir sahip edasıyla yaklaşıyor ve kendi topraklarımızda fındık çiftçisini ırgatlaştıryor

AKP hükümetinin çok uluslu ve ulus ötesi şirketler lehine izlediği tarımsal politikalar sonrasında Türkiye gelecek yıllarda da  fındık üretimine devam edecek ama fındık her geçen gün bize yabancılaşarak bizim fındığımız olmaktan çıkacak ve fındıkta her yol şirket tarımcılığına çıkacak.

Şirket tarımcılığından sıkça söz ediyorsunuz. Fındıkta en büyük alıcı konumuna gelen İtalyan fındık şirketi “Ferrero” Türkiye’de ne yapıyor?

Ferrero’ya ait çok uluslu tarım ve gıda şirketi Oltan Gıda’nın lojistik desteği ile Trabzon ve Düzce başta olmak üzere şirkete bağlı ofisler kanalı ile ziraat mühendislerinden sosyologlara kadar yüzlerce teknik idari elemanlara kucak açıyor.

Bu elemanlar köylerde saha ve çiftçi eğitim çalışması yapmakta, Ferrero da fındık çiftçisine ton üzerinden 150 TL’sini Sodexo kart üzerinden veriyor ve çiftçilere jüt çuval dağıtıyor, çay ve kahve  ikram ediyor. Fındık kurutma makinesi bağışlıyor. Tüm bu çalışmalarını ziraat odaları ile koordineli yapıyor. Bu şekilde on binlerce fındık çiftçisine ulaşıyor ve tüm kırsalda saha çalışması yapıyor.

Ferrero topraklarımızı daha fazla kimyasal bağımlısı yapıyor

Tabiri yerinde ise Ferrero ya ait şirketler bir bakanlık gibi çalışıyor.

Ferrero ve ona bağlı birimler fındık yetişen bölgelerin tamamında “Değerli Tarım Projesi” adı altında 1-2 da’lık alanlarda istihdam ettiği ziraat mühendislerinin koordinesinde örnek bahçe çalışmaları  yürütüyorlar. Bu küçük alanlarda yoğun bir kimyasal gübre ve ilaç uygulaması yapıyorlar. Topraklarımızı daha fazla kimyasala bağımlı hale getiriyorlar.

Bugünün küçük kazanımları yarının büyük felaketlerinin habercisi

Doğanın kirlenmesine yol açıyorlar. Bugünün küçük kazanımları yarının büyük felaketlerinin habercisi olabilir. Geçen sezon İtalya dan Ferrero ‘dan geldiği iddia edilen telefonun fındık fiyatlarının seyrinde önemli bir etkisi olduğu herkesin diline dolanmıştı.

TMO fiyatları İtalyan Ferrero’nun fiyat politikasını destekliyor

Fındık fiyatları Ağustos ayı boyunca rekoltenin düşük olması sebebiyle artarak 15 TL’ye kadar artış eğiliminde olmuştu.

Bu süreçte AKP hükümetinin TMO’sini devreye sokma gereği duymaması ve müdahil alımlardan piyasa koşullarını gerekçe göstererek vazgeçmesinin ardından İtalya Ferrero ‘ya bağlı şirketler tarafından gelen telefon fındık fiyatlarının 1,5 Euro da seyrinin önünü açmıştır. Bu yılda TMO tarafından açıklanan fındık fiyatı Ferrero’nun 1,5-2,5 Euro bandındaki fiyat politikasını destekler pozisyondadır.

Röportajın diğer bölümleri:

Fındık üreticileri uyarıyor: Ya şirketler kazanacak ya da ülkemiz